Dostępność cyfrowa i architektoniczna przestała być jedynie wyrazem dobrej woli zamawiającego, stając się ustawowym obowiązkiem, który ma realny wpływ na kształtowanie postępowań o udzielenie zamówienia publicznego. Zapewnienie równych zasad korzystania z przestrzeni, produktów i usług to nie tylko kwestia przepisów, ale przede wszystkim dbałość o to, by wyeliminować bariery fizyczne i cyfrowe dla wszystkich członków społeczeństwa.
Czym jest dostępność i kogo dotyczy?
Dostępność to możliwość korzystania z przestrzeni, usług, produktów oraz systemów cyfrowych przez wszystkich użytkowników na równych zasadach2. Choć często kojarzy się ją głównie z osobami z niepełnosprawnościami, w rzeczywistości odnosi się ona do szerokiego grona osób o szczególnych potrzebach, w tym osób starszych, rodziców z dziećmi czy turystów.
Obowiązki w tym zakresie wynikają z szeregu aktów prawnych, takich jak ustawa o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, ustawa o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych, a także bezpośrednio z ustawy Prawo zamówień publicznych (art. 100). W przypadku zamówień, z których korzystać będą osoby fizyczne, zamawiający mają obowiązek stosować tzw. projektowanie uniwersalne.
Dostępność w dokumentacji przetargowej
Najważniejszym miejscem, w którym zamawiający musi określić wymagania dotyczące dostępności, jest opis przedmiotu zamówienia (OPZ). To właśnie tam powinny znaleźć się szczegółowe standardy techniczne, jakie musi spełnić produkt, usługa czy obiekt budowlany7.
• Dla wykonawcy oznacza to konieczność realizacji zadania zgodnie ze ściśle określonymi wytycznymi, pod rygorem sankcji umownych lub konieczności wprowadzania poprawek.
• Dla zamawiającego kluczowe jest również odzwierciedlenie tych wymogów w projektowanych postanowieniach umownych oraz rozważenie, czy w danym postępowaniu warto postawić warunki udziału dotyczące doświadczenia personelu w projektowaniu dostępnym.
Praktyczne wskazówki dla zamawiających i wykonawców
Wdrożenie dostępności często nie wymaga dużych nakładów finansowych, a jedynie wiedzy i zastosowania odpowiednich narzędzi19. Oto kluczowe zasady, o których warto pamiętać przy tworzeniu dokumentacji:
• Unikaj skanów dokumentów – pliki PDF powinny być generowane z formatów tekstowych (np. Word), aby mogły być odczytywane przez czytniki ekranu.
• Stosuj czcionki bezszeryfowe – najpopularniejsze i najbardziej czytelne to Arial oraz Calibri.
• Zadbaj o kontrast i strukturę – tekst powinien być czarny na białym tle, z wykorzystaniem stylów i nagłówków ułatwiających nawigację,
• Dodawaj teksty alternatywne – każdy obraz lub tabela w dokumencie powinny posiadać opis dla osób niewidomych.
• Korzystaj z automatycznych narzędzi – popularne edytory tekstu mają wbudowane funkcje sprawdzania dostępności, które wskazują błędy w dokumencie.
Ryzyka i konsekwencje bagatelizowania dostępności
Zlekceważenie przepisów o dostępności wiąże się z konkretnymi ryzykami15. Każda osoba może wystąpić do podmiotu publicznego z wnioskiem o zapewnienie dostępności, a w przypadku braku reakcji, złożyć skargę do Prezesa Zarządu PFRON. Postępowanie to może zakończyć się wydaniem decyzji nakazującej usunięcie barier, a nawet nałożeniem kary pieniężnej na zamawiającego.
Szczególnie rygorystyczne kontrole odbywają się w przypadku projektów dofinansowanych ze środków unijnych, gdzie przestrzeganie standardów dostępności jest weryfikowane przez instytucje pośredniczące oraz NIK.
Myśl przewodnia
Najważniejszą zasadą, którą warto się kierować, jest przekonanie, że dostępność jest „niezbędna dla niektórych, a użyteczna dla wszystkich”. Świadomość zamawiających w tym zakresie stale rośnie, co przekłada się na lepszą jakość dokumentacji i usług publicznych.
Więcej o tym w podcaście „ZP na czasie”
Więcej na temat praktycznych aspektów dostępności architektonicznej i cyfrowej, w tym o błędach w specyfikacjach i klauzulach umownych, rozmawialiśmy w naszym podcaście „ZP na czasie”, którego gościem była ekspertka Agnieszka Szulakowska. Zapraszamy do wysłuchania nagrania poniżej.